حمايت شبکه آزمايشگاهي فناوري نانو از صنعت ساخت داخل تجهيزات نانو
|
پيشرفت در بسياري از حوزههاي فناوري نانو مثل تشخيص پزشکي،
ماشينکاري در ابعاد نانو و توليد مواد و محصولات فناوري نانو وابسته به
دستيابي به تكنولوژي ساخت تجهيزات آزمايشگاهي آن حوزه در داخل است. دانش فني ساخت هر يک از تجهيزات آزمايشگاهي شامل تعدادي
تکنولوژي اصلي و فرعي است که طبق بررسيهاي شبکه آزمايشگاهی فناوری نانو،
در مورد اغلب تجهيزات اين تکنولوژيها به صورت پراکنده در کشور وجود دارد و
ساخت بسياري از تجهيزات فناوري نانو در داخل کشور امكانپذير و حتي مقرون
به صرفه ميباشد. قسمت عمده قيمت تجهيزات، مربوط به دانش فني آنهاست و اين
به معناي ارزش افزوده بسيار بالاي اين تجهيزات ميباشد، لذا در صورت كسب
دانش فني، قيمت تمام شده تجهيزات در داخل بسيار پايينتر از خريد از خارج
خواهد شد. شبکه آزمايشگاهي با استفاده از مدل حمايتي مرحلهاي- درگاهي
(Stage-gate)، مدعيان توانمندي ساخت تجهيزات نانو در کشور را در چندين
مرحله ارزيابي نموده و پس از رفع ابهامات پروژهها و بررسي از نظر
امکانپذيري فني، صنعتي و تجاري، ريسک سرمايهگذاري در پروژههاي ساخت را
کاهش داده و بدين ترتيب توانسته است يک مدل نسبتاً موفق بومي براي حمايت از
پروژههاي ساخت داخل را توسعه دهد. تجربه اجراي اين مدل در شبکه آزمايشگاهي
فناوري نانو نشان ميدهد پس از مراحل مختلف بررسي، حدود 30 درصد ادعاها
قابل سرمايهگذاري ميباشند. مزاياي ساخت تجهيزات آزمايشگاهي
در داخل کشور
مهمترين مزاياي ساخت تجهيزات آزمايشگاهي در داخل کشور عبارتند از:
1- کاهش آسيبپذيري توسعه فناوريهاي پيشرفته به ويژه فناوري
نانو 2- طراحي و ساخت تجهيزات آزمايشگاهي مطابق با نيازها و شرايط
بومي 3- افزايش اعتماد به نفس و خود باوري ملي 4- کاهش قابل توجه در قيمت تجهيزات 5- فعال شدن سرمايههاي انساني متخصص كشور در زمينههاي مورد
نياز 6- افزايش توان پژوهشي و صنعتي كشور به ميزان زياد 7- حل معضل خدمات پس از فروش در زمينه تعمير و نگهداري (يكي
از معضلات فعلي آزمايشگاههاي كشور) 8- ارتقاء مستمر تجهيزات با هزينههاي پايين 9- افزايش قدرت چانهزني در تبادلات علمي و صنعتي با خارج و
حتي صادرات به خارج 10- سرريز دانش فني توليد شده به ساير حوزهها روش شبكه آزمايشگاهي فناوري نانو برای حمايت از ساخت
تجهيزات نانو در داخل هدف شبکه از ساخت داخل تجهيزات، توليد يک يا چند "نمونه
ابتدايي[1]"
از آنها نيست، بلکه هدف ايجاد شرکتهاي توانمند با قابليت فعاليت در سطح
بين المللي است، لذا لازم است پيشبينيهاي لازم براي رسيدن به اين هدف
صورت گيرد. در انتخاب پروژههاي ساخت از روش مديريت مرحلهاي- درگاهي[2]
استفاده ميشود تا ريسك پروژهها به مقدار زيادي كاهش يابد. در اين روش ابتدا در چندين مرحله (Stage)، فرد يا تيم مدعي
توانمندي ساخت و همچنين پروژه پيشنهادي اعتبارسنجي (Gate) ميشوند که اين
مراحل هزينه چنداني ندارد و در صورت عبور موفقيتآميز پروژهها و مجريان از
اين مراحل، سرمايهگذاري در آن پروژهها با احتمال موفقيت بيشتري همراه
خواهد بود. در اين روش، بررسيهاي كاملي از لحاظ صلاحيت فرد يا تيم مدعي
براي انجام پروژه، امكانپذيري طرح، وجود تکنولوژي ها و همکاران مکمل، وجود
بازار کافي و ... انجام ميشود و سازندگان تجهيزات بايد از ابتدا نگاه به
بازارهاي خارجي به ويژه منطقهاي داشته باشند. در شکل 3 طرح شماتيک مدل
مرحلهاي-درگاهي براي تعريف پروژه هاي ساخت داخل آمده است. ستاد ويژه توسعه فناوري نانو در راستاي حمايت از ايجاد و
توسعه توانمنديهاي داخلي در زمينه تجهيزات آزمايشگاهي، حمايت از ساخت
دستگاه ميکروسكوپ تونلي روبشي[3]
را در سال 1384 انجام داد كه خوشبختانه ساخت نمونه اول آن با كيفيت بسيار
خوب در اواخر سال 1385 به پايان رسيد و تا اواخر سال 1387، تعداد 14 دستگاه
از آن به مراکز پژوهشي داخلي فروخته شد و 2 دستگاه نيز به کشور مالزي صادر
شد. لازم به ذكر است كه دستگاه ساخته شده قابليت تصويربرداري از
سطح اتمها را دارد و با توسعه آن در آينده امکان دستكاري اتمها نيز بوجود
خواهد آمد. همه بخشهاي دستگاه STM در داخل کشور طراحي و ساخته شده است. ايده اوليه يک پروژه ساخت داخل ممکن است توسط تيم ويا فرد
مدعي توانمندي ساخت با شبکه مطرح شود و يا خود شبکه تيمهايي را براي تعريف
چنين پروژههايي شناسايي و تشويق کند. در ادامه به برخي از اين روشها
اشاره ميشود: ·
يافتن يک ايراني که در تيم طراحي و ساخت يک دستگاه در خارج فعاليت کرده است
(مانند مورد STM)؛ ·
يافتن يک شرکت داخلي داراي تجربه ساخت تجهيزات آزمايشگاهي و
حمايت از آن براي ساخت تجهيزات جديد (مانند موارد GC و HPLC)؛ ·
يافتن فردي يا گروهي که ايده و توانمندي ساخت تجهيزات آزمايشگاهي را دارد
(مانند موارد XRD و TNOM)؛ ·
شناسايي فرد يا تيمي که داراي تکنولوژي محوري مورد نياز براي ساخت يک
دستگاه است و حمايت از او براي تکميل مجموعه فناوريهاي مورد نياز و
تجاريسازي دستگاه (مانند موارد VSM و AGAFM)؛ ·
حمايت از تعميرکاران حرفهاي برخي تجهيزات براي تدوين دانش فني از طريق
مهندسي معکوس (مانند موارد مربوط به SEM و قسمتهاي مختلفی چون بخش خلاء و
EDAX). ·
حمايت از توسعه فناوري کليدي براي ساخت تجهيزات (مانند خلأ بالا،
اپتوالکترونيک، فناوري دماي پايين و نظاير آنها)؛ ·
تعريف ماموريت براي محققين اعزامي به فرصت هاي مطالعاتي براي کسب تکنولوژي
هاي خاص مورد نياز براي ساخت تجهيزات؛ ·
مذاکره با شرکتهاي نمايندگي فروش تجهيزات براي وارد شدن در زنجيره توليد
(مانند موارد HPLC و X-ray Tubes)؛ ·
رصد فناوريهاي مورد نياز در کشورهاي ديگر و خريد اين فناوريها در صورت
امکان. |
