امروزه استفاده از سامانه‌های نرم‌افزاری، به‌منظور سازمان‌دهی فرایندهای کاری، دردسترس قرارگرفتن مناسب بانک‌های اطلاعاتی و افزایش بهره‌وری، متداول شده‌است. این مورد، زمانی که از حجم‌های بزرگ اطلاعات و گردش‌کارهای متنوع و پیچیده صحبت می‌شود، اهمیت ویژه‌ای پیدا می‌کند.

یکی از موارد مهم در این زمینه، آزمایشگاه‌های خدماتی و تحقیقاتی موجود در کشور هستند که به دلیل تنوع آنها و طیف وسیع مراجعه کنندگان، به بانک‌های اطلاعاتی مناسب و سامانه‌های نرم‌افزاری قدرتمندی برای مدیریت اطلاعات، نیاز دارند.

شاید این نیاز در آزمایشگاهی کوچک، واقع در یکی از دانشکده‌های یک دانشگاه احساس نشود، اما زمانی که یک پژوهشگاه با تعداد بیش از 50 آزمایشگاه که هرکدام نیز چند دستگاه مختلف را در خود جای داده‌اند، درنظر گرفته شود، نیاز به وجود چنین نرم‌افزاری برای مدیریت اطلاعات، کاملاً واضح است. تعداد بالای مشتریان و درخواست‌های متنوع آنها برای استفاده از خدمات آزمایشگاهی، تحقیقاتی و مشاوره‌ای این سازمان‌ها، حجم اطلاعات درگردش مجموعه را به‌صورت قابل توجهی افزایش می‌دهد. علاوه‌براین، نگهداری و تعمیرات تجهیزات، یکی از مهمترین نگرانی‌های آزمایشگاه‌هاست که بتوانند به‌موقع و منظم به مشتریان خود خدمات ارایه کنند.

استفاده از مجموعه‌های نرم‌افزاری مدیریت اطلاعات آزمایشگاهی (که به اختصار LIMS[1] نامیده می‌شوند)، راهکاری مناسب برای سامان‌دهی و مدیریت گردش اطلاعات در آزمایشگاه‌ها است. این اطلاعات، مواردی همچون، مشخصات مشتریان، مشخصات نمونه‌های مورد آزمایش که از طرف مشتری به مجموعه داده شده‌است، مشخصات آزمون‌های درخواستی برای هر نمونه، مشخصات آزمایشگاه‌ها، تجهیزات و نیروی انسانی، اطلاعات مربوط به تأمین‌کنندگان قطعات و تجهیزات آزمایشگاهی و همچنین مواد شیمیایی مصرفی آزمایشگاه‌ها، استانداردهای انجام آزمون و غیره را شامل می‌شود. در حال حاضر، تعداد انگشت‌شماری از مجموعه‌های آزمایشگاهی در کشور، از نرم‌افزارهای مدیریت اطلاعات آزمایشگاهی (LIMS) استفاده می‌کنند.

شبکۀ آزمایشگاهی فناوری نانو، به‌عنوان مجموعه‌ای که با آزمایشگاه‌های متنوعی از سراسر کشور در ارتباط است و با مسائل و مشکلات مربوط به آنها را به خوبی آشناست، براساس اعلام نیاز مجوعه‌های بزرگ عضو شبکه، تصمیم گرفت، نرم‌افزاری مناسب برای مدیریت اطلاعات آزمایشگاهی تهیه کند. برای این منظور، جمع‌آوری اطلاعات اولیه برای شناخت نیازهای آزمایشگاه‌ها، از اواخر سال 1386 آغاز شد.

از شرایطی که شبکه برای ساخت این نرم‌افزار در نظر گرفته‌است، متن باز[2] بودن و وابسته نبودن آن به سیستم‌های عامل است. این عامل، محدودیت‌های تهیۀ مجوزهای استفاده از نرم‌افزارها را از میان برداشته و هر کاربری با هر سیستم‌عاملی می‌تواند از آن بهره‌مند شود.

پس از بررسی‌های اولیه و استفاده از تجربیات و اطلاعات مشاوران سامانه‌های نرم‌افزاری و آزمایشگاهی و کسب استعلام از شرکت‌های نرم‌افزاری، تعدادی نرم‌افزار خارجی که در حال حاضر در آزمایشگاه‌های کشورهای مختلف استفاده می‌شوند، مورد بررسی قرارگرفت.

با توجه به هزینه‌های بالای تهیه و نگهداری این نرم‌افزارها، شبکۀ آزمایشگاهی فناوری نانو، تصمیم گرفت نرم‌افزاری فارسی و سازگار با ساختار سازمانی آزمایشگاه‌های کشور، تهیه کند. لذا، یکی از شرکت‌های رتبه اول نرم‌افزاری کشور، به‌عنوان مشاور انتخاب شد تا مراحل اول و دوم تولید نرم‌افزار (تحلیل و طراحی؛ براساس روش RUP) را انجام دهد. کارشناسان و گروه مشاوران تشکیل شده از نمایندگان مجموعه‌های بزرگ عضو شبکه نیز به‌عنوان مشاور، شرکت را برای انجام هرچه بهتر این مراحل، یاری نمودند.

در حال حاضر، مراحل تحلیل و طراحی این نرم‌افزار به پایان رسیده و نسخه پیش‌ساخت (Prototype) نرم‌افزار به همراه مستندات آن تهیه شده‌است. مرحلۀ ساخت این نرم‌افزار نیز به زودی آغاز خواهد شد.

امید است با تهیۀ این نرم‌افزار، گامی بزرگ در پیشرفت ایران اسلامی برداشته شود.